Nguồn gốc cúng ông Công ông Táo bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ Thần Lửa cổ xưa, chịu ảnh hưởng của Lão giáo nhưng được Việt hóa sâu sắc thành sự tích “Táo Quân”. Ý nghĩa cúng ông Công ông Táo cốt lõi nằm ở việc tiễn đưa các vị thần cai quản bếp núc về trời báo cáo công việc năm cũ, cầu mong Ngọc Hoàng ban phước lành, bình an cho gia đạo trong năm mới. Dù nghi lễ này diễn ra hằng năm vào ngày 23 tháng Chạp, nhưng không phải ai cũng hiểu tường tận gốc tích và giá trị nhân văn ẩn sau đó.

Hãy cùng Đồ Cúng Tâm Linh tìm hiểu sâu hơn về huyền tích và những giá trị tinh thần tốt đẹp của phong tục này qua bài viết dưới đây.

Nội dung bài viết

1 Nguồn gốc cúng ông Công ông Táo bắt nguồn từ đâu?
2 Sự tích ông Công, ông Táo
3 Ý nghĩa cúng ông Công ông Táo trong đời sống tâm linh
4 Tại sao cá chép là phương tiện đưa ông Táo về trời?
5 Những lưu ý quan trọng để nghi lễ trọn vẹn ý nghĩa
6

Nguồn gốc cúng ông Công ông Táo bắt nguồn từ đâu?

Theo các tài liệu văn hóa và kinh nghiệm của Đồ Cúng Tâm Linh, tục lệ này có nguồn gốc sâu xa từ tín ngưỡng thờ Thần Lửa (Thần Bếp) của người tiền sử. Ngọn lửa đóng vai trò sưởi ấm, nấu chín thức ăn và xua đuổi thú dữ, nên được tôn sùng như một vị thần bảo hộ. Theo dòng chảy lịch sử, tín ngưỡng này giao thoa với Lão giáo Trung Quốc qua hình tượng ba vị thần: Thổ Công, Thổ Địa và Thổ Kỳ.

Tuy nhiên, cha ông ta đã sáng tạo và “Việt hóa” hoàn toàn các vị thần này thành sự tích “hai ông một bà”, gọi chung là Táo Quân hay ông Táo. Cụ thể, nguồn gốc cúng ông Công ông Táo trong tâm thức người Việt được phân định rõ ràng:

Thổ Công: Vị thần trông coi việc bếp núc (Định Phúc Táo Quân).
Thổ Địa: Vị thần trông coi việc đất đai, nhà cửa (Thổ Địa Long Mạch Tôn Thần).
Thổ Kỳ: Vị thần trông coi việc chợ búa, trồng trọt (Ngũ Phương Ngũ Thổ Phúc Đức Chánh Thần).

Sự tích ông Công, ông Táo

Để hiểu rõ nguồn gốc cúng ông Công ông Táo, chúng ta cần quay ngược thời gian về câu chuyện đầy nước mắt của ba nhân vật: Trọng Cao, Thị Nhi và Phạm Lang.

Chuyện kể rằng, ngày xưa có hai vợ chồng là Trọng Cao và Thị Nhi. Dù ăn ở với nhau mặn nồng, yêu thương tha thiết nhưng mãi vẫn không có con. Vì chuyện này mà Trọng Cao dần trở nên hay dằn vặt, cáu gắt với vợ. Một hôm, chỉ vì chuyện nhỏ nhặt, Trọng Cao đã ra tay đánh đuổi Thị Nhi. Buồn bã và tủi thân, Thị Nhi bỏ nhà ra đi, phiêu bạt đến xứ khác và gặp Phạm Lang. Hai người tâm đầu ý hợp nên đã kết thành vợ chồng.

Về phần Trọng Cao, sau khi nguôi giận thì vô cùng hối hận. Chàng day dứt khôn nguôi và quyết tâm khăn gói lên đường tìm vợ. Trọng Cao đi mãi, đi mãi đến khi cạn kiệt tiền nong, phải làm kẻ ăn xin dọc đường.

Tình cờ thay, Trọng Cao lại vào xin ăn đúng nhà của Thị Nhi khi Phạm Lang đi vắng. Nhận ra người chồng cũ tiều tụy, Thị Nhi động lòng thương cảm, mời vào nhà và nấu cơm cho ăn. Đúng lúc đó Phạm Lang trở về. Sợ chồng nghi oan, Thị Nhi vội giấu Trọng Cao vào đống rơm ngoài vườn.

Chẳng may đêm ấy, Phạm Lang nổi lửa đốt đống rơm để lấy tro bón ruộng. Thấy lửa cháy dữ dội nơi chồng cũ đang ẩn nấp, Thị Nhi hoảng hốt lao vào cứu. Phạm Lang thấy vợ nhảy vào lửa, vì thương vợ nên cũng nhảy theo. Thấy hai người chết, Trọng Cao ân hận vì mình mà gây họa, cũng lao vào lửa quyên sinh. Cả ba đều chết trong đám lửa oan nghiệt ấy.

Linh hồn của ba người bay về trời. Ngọc Hoàng Thượng Đế cảm động trước tình nghĩa phu thê sâu nặng và cái chết đầy bi thương của họ, bèn phong làm Táo Quân (Vua Bếp), giao cho trọng trách trông coi việc bếp núc, đất đai và chợ búa của nhân gian. Danh hiệu của ba vị như sau:

Phạm Lang làm Thổ Công: Trông coi việc bếp núc (Danh hiệu: Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân).
Trọng Cao làm Thổ Địa: Trông coi việc nhà cửa, đất đai (Danh hiệu: Thổ Địa Long Mạch Tôn Thần).
Thị Nhi làm Thổ Kỳ: Trông coi việc chợ búa, trồng trọt (Danh hiệu: Ngũ Phương Ngũ Thổ Phúc Đức Chánh Thần).

Từ sự tích đó, người dân Việt Nam thờ cúng Táo Quân với mong muốn giữ cho “bếp lửa” gia đình luôn nồng ấm, vợ chồng thuận hòa, thủy chung.

Ý nghĩa cúng ông Công ông Táo trong đời sống tâm linh

Nghi lễ cúng ông Công ông Táo ngày 23 tháng Chạp không đơn thuần là thủ tục tôn giáo, mà mang nhiều tầng ý nghĩa rất quan trọng đối với đời sống tinh thần của người Việt.

Báo cáo Ngọc Hoàng – Tổng kết năm cũ

Dân gian quan niệm Táo Quân là “tai mắt” của Ngọc Hoàng tại hạ giới. Quanh năm ở trong bếp, các ngài biết hết mọi chuyện tốt xấu của gia chủ. Ý nghĩa ngày cúng ông Công ông Táo nằm ở thời khắc các vị thần bay về trời để tấu trình sổ sách. Việc cúng tiễn là dịp để gia chủ nhìn lại một năm qua, sám hối những điều chưa tốt và hi vọng các Táo sẽ “nói giảm nói tránh”, báo cáo những điều tốt đẹp để gia đình được ban phúc.

Trấn áp tà khí, giữ bình yên gia đạo

Ngoài việc giám sát thiện ác, Táo Quân còn là vị thần bảo hộ, ngăn chặn ma quỷ xâm phạm vào đất đai, nhà cửa. Sự hiện diện của các ngài giúp gia đình có cuộc sống yên bình, tránh được những điều xui rủi.

Tùy theo vùng miền, quan niệm về sự bảo hộ và cách bày trí bàn thờ sẽ có đôi chút khác biệt. Bạn có thể tìm hiểu thêm về nét đặc trưng trong lễ cúng ông táo miền bắc hoặc phong tục cúng ông táo miền nam để áp dụng cho phù hợp với gia đình mình.

Đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”

Ngày 23 tháng Chạp cũng là mốc thời gian báo hiệu Tết Nguyên Đán đang đến rất gần. Đây là dịp để con cháu trong nhà cùng nhau dọn dẹp bàn thờ, sửa sang nhà cửa, thể hiện lòng hiếu kính với thần linh và tổ tiên. Ý nghĩa cúng ông Công ông Táo lúc này mở rộng ra thành sự kết nối các thành viên, hướng về cội nguồn và gìn giữ nếp nhà.

Tại sao cá chép là phương tiện đưa ông Táo về trời?

Khi tìm hiểu về nguồn gốc ngày cúng ông Công ông Táo, hình ảnh cá chép luôn gắn liền mật thiết. Theo truyền thuyết, cá chép là loài vật duy nhất có khả năng “vượt vũ môn hóa rồng”, trở thành phương tiện thần thánh đưa Táo Quân về Thiên đình nhanh chóng nhất. Cá chép biểu trưng cho sự kiên trì, bền bỉ và khát vọng thăng hoa, vươn tới thành công.

Hành động thả cá chép ra sông hồ sau khi cúng (phóng sinh) còn mang ý nghĩa từ bi của đạo Phật, thể hiện lòng hiếu sinh. Người Việt tin rằng, việc làm này sẽ tích thêm công đức, giúp lời thỉnh cầu của gia chủ dễ dàng thấu đến trời xanh.

Để nghi lễ phóng sinh được trọn vẹn và mang lại phước báu, gia chủ nên lưu ý chọn những chú cá chép cúng ông táo khỏe mạnh, bơi lội linh hoạt và thả cá nhẹ nhàng, tránh làm cá bị thương.

Những lưu ý quan trọng để nghi lễ trọn vẹn ý nghĩa

Để ý nghĩa ngày cúng ông Công ông Táo được phát huy trọn vẹn, Đồ Cúng Tâm Linh khuyên gia chủ nên chú ý đến thời gian và cách thức thực hiện nghi lễ. Theo quan niệm xưa, lễ cúng phải được hoàn tất trước 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp (giờ Ngọ) để kịp giờ các Táo bay về trời.

Nếu bạn băn khoăn về khung giờ hoàng đạo đẹp nhất trong năm nay, hãy tham khảo bài viết cúng ông táo giờ nào tốt để chọn được thời điểm hành lễ thuận lợi nhất.

Bên cạnh đó, việc chuẩn bị lễ vật không cần quá phô trương, quan trọng nhất là tấm lòng thành kính. Một mâm cơm giản dị, đầy đủ hương hoa và bộ mũ áo là đã đủ để tiễn đưa các vị thần. Điều quan trọng là lời khấn nguyện phải mạch lạc, gửi gắm được tâm tư của gia chủ.

Gia chủ có thể tham khảo cách bày trí mâm cúng ông táo chuẩn phong thủy và chuẩn bị sẵn bài cúng ông công ông táo chính xác để nghi lễ diễn ra trang nghiêm. Ngoài ra, sau khi đưa tiễn, đừng quên nghi thức mời các ngài quay lại vào đêm Giao thừa bằng văn khấn rước ông táo về nhà ăn Tết.

Hiểu rõ nguồn gốc cúng ông Công ông Táo và ý nghĩa ngày cúng ông Công ông Táo sẽ giúp mỗi chúng ta thực hiện nghi lễ này không chỉ như một thói quen, mà bằng cả sự trân trọng văn hóa và lòng thành tâm.

Hy vọng những chia sẻ từ Đồ Cúng Tâm Linh đã giúp bạn có thêm góc nhìn sâu sắc về phong tục, cũng như an tâm lựa chọn dịch vụ mâm cúng ông táo cho ngày Tết cổ truyền. Đồ Cúng Tâm Linh kính chúc gia chủ một mùa Tết đoàn viên ấm áp và một năm mới vạn sự hanh thông!